ఒక్క అనారోగ్యం.. ఒక కుటుంబాన్ని అప్పులపాలు చేస్తుందా? భారత్‌లో వైద్య ఖర్చుల అసలు పరిస్థితి ఇదే!

ఒక కుటుంబంలో తండ్రికి అకస్మాత్తుగా ఆరోగ్య సమస్య వచ్చింది. వెంటనే ఆసుపత్రిలో చేర్పించి ఆపరేషన్ చేయాల్సి వచ్చింది. ఆ సమయంలో కుటుంబ సభ్యులు మొదట అడిగేది ఒక్కటే.. ‘ఆయనకు ఏమీ ప్రమాదం లేదు కదా?’ అని. కానీ చికిత్స మొదలైన తర్వాతే అసలు సమస్య ఎదురవుతుంది. ఆసుపత్రి బిల్లు ఎంత అవుతుంది? ముందుగా ఎంత డబ్బు కట్టాలి? మిగిలిన డబ్బు ఎక్కడి నుంచి తీసుకురావాలి? అనే ప్రశ్నలు మొదలవుతాయి. చివరకు చికిత్స పూర్తయ్యే సమయానికి ఆ కుటుంబం కొంత భూమిని అమ్ముకోవచ్చు. బంధువుల దగ్గర అప్పు చేయవచ్చు. కూతురి పెళ్లిని వాయిదా వేయాల్సి రావచ్చు. ఒక అనారోగ్య సమస్య.. ఆ కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితినే మార్చేస్తుంది. ఇది ఒక్క కుటుంబానికి మాత్రమే ఎదురయ్యే పరిస్థితి కాదు. భారత్‌లో అనేక కుటుంబాలు వైద్య ఖర్చుల కారణంగా ఇలాంటి ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్నాయి.

ఆసుపత్రి ఖర్చులు.. కుటుంబాలకు ఎందుకింత భారం?

భారత్‌లో ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగం అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పటికీ, వైద్య ఖర్చుల కోసం సొంత జేబు నుంచి డబ్బు చెల్లించాల్సిన పరిస్థితి చాలామందికి కొనసాగుతోంది. ప్రభుత్వ సర్వేలు, ఆరోగ్య వ్యయ నివేదికలు ఈ సమస్య తీవ్రతను తెలియజేస్తున్నాయి. 2022–23కు సంబంధించిన ప్రభుత్వ సర్వే గణాంకాల ప్రకారం, ఆసుపత్రిలో చేరి చికిత్స పొందినప్పుడు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సుమారు 92 శాతం, పట్టణ ప్రాంతాల్లో 77 శాతం ఖర్చులను కుటుంబాలే నేరుగా భరించినట్లు సంబంధిత నివేదిక పేర్కొంది. ఈ గణాంకాలు ఆసుపత్రి చికిత్స ఖర్చులపై ఆధారపడినవే. వీటిని మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయానికి సంబంధించిన గణాంకాలతో కలిపి చూడకూడదు. అంటే, అనారోగ్యం వచ్చినప్పుడు ప్రతి కుటుంబానికీ బీమా లేదా ప్రభుత్వ ఆరోగ్య పథకం ద్వారా పూర్తి ఆర్థిక రక్షణ లభిస్తోందని చెప్పలేం. కొందరికి బీమా లేకపోవచ్చు. మరికొందరికి ఉన్న బీమా చికిత్సలోని అన్ని ఖర్చులను కవర్ చేయకపోవచ్చు. ఇంకొందరు ప్రభుత్వ పథకాలకు అర్హులైనా, అవసరమైన చికిత్స అందుబాటులో లేకపోవడం లేదా ఇతర కారణాల వల్ల సొంతంగా ఖర్చు చేయాల్సి రావచ్చు.

మందుల ఖర్చులే అసలు సమస్యా?

వైద్య ఖర్చులు అంటే చాలామందికి ఆసుపత్రి బిల్లు, ఆపరేషన్ ఖర్చు మాత్రమే గుర్తుకు వస్తాయి. కానీ మందులు, పరీక్షలు, వైద్యుల ఫీజులు, ప్రయాణ ఖర్చులు, చికిత్స సమయంలో కోల్పోయే ఆదాయం కూడా కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితిపై ప్రభావం చూపుతాయి. వన్ హెల్త్ ట్రస్ట్ (One Health Trust) ప్రచురించిన పరిశోధన ప్రకారం, ఆరోగ్య ఖర్చుల కారణంగా ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 6.3 కోట్ల మంది భారతీయులు పేదరికంలోకి జారుతున్నారని అంచనా. ఈ పరిశోధనలో మందుల ఖర్చులు కూడా ఆర్థిక భారానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడ్డాయి. దీర్ఘకాలిక వ్యాధులకు ప్రతిరోజూ మందులు వాడాల్సి రావడం, తరచూ పరీక్షలు చేయించుకోవడం, నెలల తరబడి చికిత్స కొనసాగించడం వంటి పరిస్థితుల్లో ఖర్చులు క్రమంగా పెరుగుతాయి. ఒకేసారి పెద్ద మొత్తం చెల్లించాల్సిన అవసరం లేకపోయినా, నెలనెలా అయ్యే వైద్య ఖర్చులు కుటుంబ పొదుపును తగ్గించేస్తాయి.

వైద్య ఖర్చులతో పేదరికంలోకి.. దీన్నే ఏమంటారు?

ఒక కుటుంబ ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగం అనారోగ్యం కోసం ఖర్చు చేయాల్సి వచ్చినప్పుడు, ఆ కుటుంబం ఇతర అవసరాలను తగ్గించుకోవాల్సి వస్తుంది. ఆహారం, పిల్లల చదువు, ఇంటి అద్దె, రోజువారీ అవసరాల కోసం కేటాయించిన డబ్బును కూడా చికిత్సకు మళ్లించాల్సిన పరిస్థితి రావచ్చు. ఆరోగ్య ఖర్చుల కారణంగా కుటుంబ ఆర్థిక భద్రత తీవ్రంగా దెబ్బతినే పరిస్థితిని ఆరోగ్య ఆర్థిక శాస్త్రంలో క్యాటాస్ట్రోఫిక్ హెల్త్ ఎక్స్‌పెండిచర్ (Catastrophic Health Expenditure) అంటారు. కొన్ని అధ్యయనాల్లో కుటుంబం తన మొత్తం వినియోగ వ్యయంలో 10 శాతానికి మించి ఆరోగ్యంపై ఖర్చు చేస్తే ఈ సూచికను ఉపయోగిస్తారు. అయితే, దీనికి వేర్వేరు నిర్వచనాలు, లెక్కింపు పద్ధతులు కూడా ఉన్నాయి. సాధారణంగా చెప్పాలంటే.. ఒక అనారోగ్య సమస్య కారణంగా పిల్లల చదువు ఆపేయడం, భూమిని అమ్ముకోవడం, అప్పులు చేయడం లేదా పదవీ విరమణను వాయిదా వేసుకోవాల్సి వస్తే, వైద్య ఖర్చులు కుటుంబ జీవితాన్ని ఎంతగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

పరిస్థితి మెరుగుపడుతోందా?

ఈ సమస్యకు మరో కోణం కూడా ఉంది. భారత్‌లో వైద్య ఖర్చుల భారాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నాలు గత కొన్నేళ్లుగా పెరిగాయి. ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం, ఆరోగ్య బీమా పథకాలు, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో అందించే సేవలు విస్తరించడంతో కొన్ని ముఖ్యమైన సూచికల్లో మెరుగుదల కనిపిస్తోంది. భారత జాతీయ ఆరోగ్య ఖాతాల (National Health Accounts) గణాంకాల ప్రకారం, దేశ మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయంలో ప్రజలు నేరుగా తమ జేబుల నుంచి భరించే ఖర్చుల వాటా 2013–14లో 64 శాతానికి పైగా ఉండగా, 2021–22 నాటికి 40 శాతం కంటే తక్కువకు తగ్గింది. ఇది సానుకూల పరిణామమే. అయితే, మొత్తం దేశ స్థాయిలో ఈ వాటా తగ్గిందంటే ప్రతి కుటుంబానికీ వైద్య ఖర్చుల భారం తగ్గిపోయిందని అర్థం కాదు. ముఖ్యంగా అత్యవసర చికిత్స అవసరమైనప్పుడు, అధిక ఖర్చుతో కూడిన ప్రైవేటు వైద్య సేవలను ఆశ్రయించాల్సి వచ్చినప్పుడు కుటుంబాలు ఇంకా ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంది.

ఆరోగ్య బీమా ఉన్నంత మాత్రాన సరిపోతుందా?

ఆరోగ్య బీమా, ప్రభుత్వ ఆరోగ్య పథకాలు కుటుంబాలకు ఆర్థిక రక్షణ కల్పించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అయితే, ఏ చికిత్సలకు బీమా వర్తిస్తుంది? ఏ ఆసుపత్రుల్లో సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి? చికిత్సకు సంబంధించిన మందులు, పరీక్షలు, ఇతర ఖర్చులు కవర్ అవుతాయా? వంటి అంశాలను ముందుగానే తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. అలాగే, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో నాణ్యమైన వైద్య సేవలను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం, అవసరమైన మందులను సరసమైన ధరలకు అందించడం, ఆరోగ్య బీమా ప్రయోజనాలు అర్హులైన వారికి సమర్థంగా చేరేలా చూడడం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఎందుకంటే అనారోగ్యం వచ్చినప్పుడు కుటుంబాలు వైద్య చికిత్స పొందాలా? లేక తమ ఆర్థిక భవిష్యత్తును కాపాడుకోవాలా? అనే పరిస్థితిలో పడకూడదు.

చివరగా.. ఒక కుటుంబానికి అనారోగ్యం ఎదురైనప్పుడు దాని ప్రభావం కేవలం రోగి ఆరోగ్యానికే పరిమితం కాదు. ఆ కుటుంబ పొదుపు, పిల్లల చదువు, భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు, జీవన ప్రమాణాలపై కూడా పడవచ్చు. దేశంలో ఆరోగ్య రంగం అభివృద్ధి చెందడం ఎంత ముఖ్యమో, ఆ అభివృద్ధి వల్ల సామాన్య కుటుంబాలకు నిజమైన ఆర్థిక భద్రత లభించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఆసుపత్రులు, వైద్యులు, ఆధునిక చికిత్సలు పెరగడంతో పాటు, అనారోగ్యం వచ్చినప్పుడు కుటుంబాలు అప్పులపాలు కాకుండా చూసే వ్యవస్థ బలపడాలి.

ఎందుకంటే అనారోగ్యంతో పోరాడుతున్న కుటుంబానికి కావాల్సింది చికిత్స మాత్రమే కాదు.. ఆ చికిత్స కోసం తమ జీవితకాలపు పొదుపును కోల్పోకుండా ఉండగలమనే భరోసా కూడా!